Kozacy
Ukraińska kozaczyna to kolejna kwestia, którą Zygmunt Waza rozwiązał w sposób beznadziejny, co w bardzo krótkim czasie przyniosło fatalne zdarzenia przysparzające Rzeczypospolitej ogromnych kłopotów - chodzi tu oczywiście o powstanie kozackie z 1648 dowodzone przez Bohdana Chmielnickiego, człowieka bardzo bystrego umysłu, genialnego stratega. Człowieka, którego - gdyby nie fatalne błędy króla i rządzących państwem magnatów - Rzeczpospolita mogłaby mieć po swojej stronie (i nawet miała - Bohdan Chmielnicki za młodu chadzał z wojskami królewskimi na Turków). Niestety, Polacy Kozaków traktowali fatalnie. W związku z co i rusz wybuchającymi buntami utworzono co prawda rejestr kozacki (czyli listę Kozaków, którzy pobierali od Rzeczypospolitej żołd, stając się regularnym wojskiem), który początkowo wynosił 6000 miejsc, a w późniejszym czasie nawet 8000. Niestety, było to zdecydowanie zbyt mało. Dziesiątki, ba, nawet setki!, tysięcy Kozaków pozarejestrowych znajdowały się w bardzo nieciekawej sytuacji. O ile ci, którzy zamieszkiwali królewszczyzny byli jeszcze ludźmi wolnymi, to ci Kozacy, którzy rezydowali w dobrach prywatnych byli skazany na ogromnie ciężki los zwyczajnych chłopów pańszczyźnianych.